१. प्रथमः परमवीरचक्रधारी मेजर सोमनाथशर्मा

 

१. मेजर सोमनाथशर्मा

भूमिका

१९४७ तमे इसवीये संवत्सरे धर्मस्य आधारेण देशस्य विभाजनं कर्तुम् अङ्गीकृत्य अस्माकं देशस्य तदानीन्तनाः केचन नेतारः  भारतस्य स्वातन्त्र्यं सम्पादितवन्तः । मुसल्मानजनेभ्यः  पृथगेव भारतस्य भूमौ कश्चन भागः आवश्यकः इति पक्षे ये ये अभिमतं (Vote)  दत्तवन्तः ते सर्वेऽपि मुसल्मानजनाः  स्वातन्त्र्यप्राप्तेः परं भारते एव स्थितवन्तः । ते पाकिस्थानं न गतवन्तः ।   यस्मिन् प्रदेशे पाकिस्थानं भवेत् इति पूर्वं निश्चितं तत्रत्याः  पाकिस्थानस्य निर्माणं भवेत् इति पक्षे मतं न दत्तवन्तः आसन् इति तु याथार्थ्यम् अस्ति । पाकिस्थानं मुसल्मानजनेभ्यः एव निर्मितम् अस्ति, तत्र वासं कर्तुं अन्येभ्यः अवसरः नास्ति इति तत्रत्याः हैन्दवाः यदा ज्ञातवन्तः तदा तेषां पार्श्वे स्वप्राणान् अतिरिच्य अन्यत् किमपि न अवशिष्टमासीत्, न पत्नी, न पतिः, न पुत्री, न पुत्रः, न पिता, न माता, न भूमिः, न गृहं, नान्या सम्पत् । अतः ते कथमपि स्वप्राणान् रक्षन्तः भारतं प्रति आगत्य  जीवेम इति चिन्तितवन्तः । किन्तु भारते गान्धीमहोदयः एतत् न इष्टवान् । कष्टं भवति चेदपि पाकिस्थाने विद्यमानाः सनातनधर्मानुयायिनः तत्रैव तिष्टन्तु । अत्रत्याः मुसल्मानजनाः अत्रैव तिष्टन्तु इति बोधयति स्म ।

          एतन्मध्ये जम्मुकाश्मीरस्य राजा हरिसिंहः स्वीयं राज्यं स्वतन्त्रमेव भवतु, पाकिस्थाने वा भारते वा तस्य विलयः मास्तु इति चिन्तितवान् आसीत् । अतः एषः सुसमयः इति मत्वा पाकिस्थानीयं सैन्यं गिरिजनानां वेशभूषैः काश्मीरस्य उपरि आक्रमणं व्यधासीत् ।  तेषां आक्रमणस्य नृशंशतायाः पराकाष्टां विज्ञाय राजा हरिसिंहः भारतस्य साहाय्यं प्रार्थितवान् । आरम्भे यद्यपि प्रधानमन्त्री बहुकालं यावत् किमपि निर्णेतुं अवसरं न प्राकल्पयत् तथापि सरदारपटेलवर्यः भारते जम्मूकाश्मीरस्य विलयाय सहमतिपत्रे तस्य हरिसिंहस्य हस्ताक्षरं कारयित्वा  पाकिस्थानीयस्य सैन्यस्य निग्रहाय भारतीयं सैन्यं प्रेषयितुं आदिष्टवान् । तावता पाकिस्तानीयाः सैनिकाः श्रीनगरपर्यन्तं  आगताश्चेदपि तान् पराजित्य जम्मुकाश्मीरसंस्थानं पाकिस्थानीयेभ्यः उन्मोचयितुं  प्रवृत्ताः भारतीयाः सैनिकाः प्रतिपदं साफल्यं प्राप्नुवन्तः आसन् चेदपि नेहरूवर्यः मध्ये प्रविश्य – “युद्धं स्थगयन्तु, अहम् एतं विवादं संयुक्तराष्ट्रसङ्घे नीत्वा परिहरिष्यामि इति आदिष्टवान् इत्यतः इदानीमपि जम्मुकाश्मीरस्य सुमहान् भागः पाकिस्थानस्य आधीन्ये एव अस्ति ।  नेहरूवर्यस्य मनोरथः कोऽपि वा भवतु, अस्माकं सैनिकानां त्यागः बलिदानं शौर्यं च तस्मिन् युद्धे अत्युत्कृष्टम् आसीत् ।

अतः तत्रादौ आत्मार्पणं भारतमातुः पदतले कृतवतः परमवीरस्य मेजर सोमनाथशर्मणः वीरगाथां सम्प्रति पश्यामः –

मेजर सोमनाथशर्मा  ३१/०१/१९२३ तमे इसवीये वर्षे हिमाचलप्रदेशस्य काङ्ग्डा जनपदे डोग्रा-ब्राह्मणपरिवारे  जन्म प्राप्तवान् । तस्य पिता अमरनाथशर्मा सैन्याधिकारी आसीत् । सः विद्यालयीयां शिक्षां उत्तराखण्डस्य नैनिताल इत्यत्र  शेर्वुड्-महाविद्यालये प्राप्नोत् । अनन्तरं देहराडूननगरे  सैनिकमहाविद्यालये  Prince of Wales Royal Militery Collage  इत्यत्र अध्ययनं कृतवान् । पितामहस्य मुखात् भगवद्गीतायाः विवरणं बाल्ये एव एषः श्रुत्वा अत्यन्तं प्रभावितः आसीत् ।

सः १९४२ तमे इसवीये वर्षे फेब्रवरीमासस्य २२तमे दिनाङ्के 19^th Hyderabad Regiment इत्याख्ये सेनाङ्गे नियुक्तः अभवत् । पश्चात् स्वातन्त्र्यप्राप्तेः परं  कुमाओ रेजिमेण्ट् इत्यस्य सेनाङ्गस्य  चतुर्थं सैनिकसमूहं (4^th Betalian) प्राविशत् ।

१९४७ तमे वर्षे ओक्टोबरमासस्य २७ तमे दिनाङ्के भारतीयसैन्यस्य  केचन सैनिकगणाः काश्मीरे आक्रमणं कृतवतः पाकिस्थानीयान् उन्मूलयितुं प्रेषिताः । ३१/१०/१९४७ तमे दिनाङ्के  मेजर सोमनाथशर्मणः नेतृत्वे  कुमाओ रेजिमेण्ट् इत्यस्य  सेनाङ्गस्य  4^th Betalian मध्ये विद्यमानं D. Company इत्याख्यं सैनिकसमूहः भारतीयसैन्येन प्रेषितः ।  श्रीनगरात् अष्टमैल् परिमिते दूरे विमाननिस्थानस्य समीपे  बडगाम इति ग्रामः अस्ति यत्र सोमनाथशर्मणःसैनिकगणेन युद्धं कर्तव्यम् आसीत् । युद्धार्थं गमनात् प्राक् मेजर् सोमनाथशर्मा देहल्याम् आसीत् । तस्य वामहस्तस्य अस्थिभङ्गः पूर्वमेव जातः आसीत् । तस्य हस्तात् इतोपि Bandage  न निष्कासितम् आसीत् ।  तस्य कम्पनी युद्धार्थं गमिष्यति इति ज्ञात्वा सः स्वयमपि गन्तुं इष्टवान् । अस्थिभङ्गकारणात् तस्य उच्चाधिकारिणः तस्य अनुमतिं निराकृतवन्तः  चेदपि सः आग्रहं कृत्वा अनुमतिं सम्पादितवान् । “चतुर्थे कुमाओ कम्पनी मध्ये प्रत्येकं सैनिकस्य सामर्थ्यम् मदपेक्षया अन्यः कोऽपि सम्यक् न जानाति । अतः अहं गमिष्यामि चेत् अवश्यं युद्धे साफल्यं सम्पादयितुं शक्ष्यामि”  इति उक्त्वा अनुमतिं सम्पाद्य देहलीतः प्रस्थाय परेद्यवि सूर्योदयात् पूर्वमेव श्रीनगरस्थं युद्धभूमिं सम्प्राप्तवान् सोमनाथशर्मवर्यः ।

एतस्य समूहे उपाशीतिः सैनिकाः आसन् । किन्तु शत्रवः पञ्चशतात् अपि अधिकाः आसन् ।  बडगाम इत्यस्मिन् ग्रामे  ग्रामवासिनः इव वस्त्राणि धृत्वा  जवनीकासदॄशानाम् आच्छन्नवस्त्राणम् अन्तः शस्त्रास्त्राणि गृहीत्वा चतुर्थीं कुमाओ कम्पनीं  परितः  चतसृषु अपि दिक्षु ते शत्रुसैनिकाः समाविष्टाः अभवन् ।

एते भारतीयाः सैनिकाः आदौ शत्रूणां कापट्यं न ज्ञातवन्तः । मे. सोमनाथशर्मा सर्वानपि सैनिकान् प्रेरयन्, स्वस्य सुरक्षाविषये किञ्चिदपि अवधानं अप्रयच्छन् युद्धक्षेत्रे इतस्ततः धावति स्म । तस्य प्रेरणाकारणतः एव प्राणान् अपि पणीकृत्य युद्धं कृत्वा अस्माकं सैनिकाः शत्रूणां महतीं हानिम् उत्पादयितुं शक्ताः अभवन् ।  अस्मत्पक्षे २२ सैनिकाः वीरस्वर्गं प्राप्तवन्तः । षड्विंशतिः सैनिकाः व्रणिताः अभवन् ।  किन्तु त्रिशतादपि अधिकाः शत्रुसैनिकाः अस्मदीयानां शौर्यकारणतः यमपुरीं गताः ।

युद्धभूमौ शत्रुभिः प्रक्षिप्तं मोर्टर् अस्माकं मेजरवर्यस्य पार्श्वे एव पतित्वा विस्फोटितमभवत् इत्यतः अन्ते  सः युद्धभूमौ एव वीरस्वर्गं प्राप्नोत् । मरणसमये तस्य वयः  केवलं २४ वर्षाणि आसन् ।